به گزارش استیل پدیا، افزایش صادرات فولاد به 6 میلیون تن و افزایش میزان تولید این محصول به میزان 11 درصد در یازده‌ماهه 2016 در مقایسه با مدت مشابه سال قبل؛ دو خبری بودند که هفته گذشته در محافل خبری منتشر شدند. آن‌طور که عبدالمجید شریفی می‌گوید میزان صادرات فولاد تا افق 1404 به 18 میلیون تن نیز خواهد رسید که در مقایسه با رقم 20 میلیون تن برنامه چشم‌انداز رقم قابل‌توجهی است. دراین‌بین میزان تولید فولاد نیز در 11 ماهه 2016 به 16 میلیون و 435 هزار تن رسیده که انتظار می‌رود تا پایان سال جاری میلادی به 18 میلیون تن برسد.
 
دراین‌بین موضوع مهمی که باید به آن دقت کرد آن است که میزان صادرات فولاد در سال جاری برای اولین بار از واردات آن بالاتر شده است و به عبارتی تراز تجاری در این بخش مثبت شده است و این به گفته کارشناسان فولاد، به آن دلیل حاصل‌شده که در کنار رونق صادرات فولاد واردات این محصول رشدی نداشته است.
 
امکان‌سنجی تولید 55 میلیون تنی فولاد
بااین‌حال نگاهی به عملکرد بخش فولاد کشور نشان می‌دهد این بخش هنوز از ظرفیت‌های تولیدی خود و بالطبع ظرفیت‌های صادراتی فاصله دارد. ظرفیت تولید فولاد در حال حاضر 28 میلیون تن در سال است و از این میزان 6 میلیون تن یعنی در حدود یک‌پنجم صادر می‌شود و بقیه آن به مصرف داخلی می‌رسد.
 
در برابر هدف تعریف‌شده برای تولید و صادرات نشان می‌دهد راه درازی تا رسیدن به ظرفیت 55 میلیون تنی در افق 1404 در پیش داریم، هرچند در این زمینه دو نظر مخالف وجود دارد؛ برخی فعالان این صنعت اعلام می‌کنند با افتتاح طرح‌های جدید فولادی و افزایش ظرفیت‌های تولیدی کارخانه‌های فعلی می‌توان به دستیابی به این میزان از تولید امیدوار بود. در مقابل برخی دیگر معتقدند در خوش‌بینانه‌ترین حالت می‌توان به 40 تا 45 میلیون تن تولید در افق 1404 امیدوار بود.
 
این در شرایطی است که بررسی‌های فنی نشان می‌دهد برای تحقق هدف 55 میلیون تن فولاد خام به 6 میلیون تن چدن، 54 میلیون تن آهن اسفنجی، 8 میلیون تن کلوخه، 84 میلیون تن گندله، 90‌ میلیون تن کنسانتره، 11 میلیون تن سنگ‌آهن دانه‌بندی شده و 148 میلیون تن سنگ‌آهن برای کنسانتره نیاز است و این در شرایطی است که طبق آمارهای رسمی هم‌اکنون ظرفیت استخراج سنگ‌آهن در ایران ۴۰ میلیون تن، کنسانتره ۲۴ میلیون تن، گندله ۲۲ میلیون تن و آهن اسفنجی ۱۸ میلیون تن است.
 
مسئله قابل‌ذکر دیگر آن است که در حال حاضر میزان مصرف سرانه فولاد در کشور ما 200 کیلوگرم است و این در حالی است که به گفته رئیس هیات‌عامل ایمیدرو این رقم باید به 350 کیلوگرم در سال 2025 برسد و این به معنای رشد 60 درصدی مصرف فولاد در داخل کشور است که نیازمند رشد بخش‌های اصلی اقتصاد ملی ازجمله بخش‌های صنعت، مسکن و پروژه‌های زیربنایی در کشور است، بااین‌حال کارشناسان معتقدند با توجه به رشد اقتصادی 8 درصدی که تا 5 سال آینده برای اقتصاد کشور متصور است، می‌توان به رشد 15 تا 20 درصدی مصرف فولاد طی این مدت امیدوار بود که این میزان در مقایسه با رقم قابل‌انتظار اختلاف نسبتاً بالایی دارد.
 
چالش‌های صادراتی برای فولاد
 
بااین‌حال چند چالش اساسی در این مسیر نیز قابل‌بررسی است؛ به‌عنوان‌مثال آیا کشور توانایی تأمین مواد اولیه برای این میزان از تولید را دارد؟ ‌آیا سرمایه‌گذاری‌های کافی به‌منظور دستیابی به این میزان از تولید وجود دارد؟ ‌آیا شرکای تجاری ما کشش افزایش میزان واردات خود از این محصول را در سال‌های پیشرو دارا هستند؟ وضعیت جهانی صادرات فولاد به چه سمت و سویی پیش خواهد رفت؟ میزان مصرف داخلی فولاد با توجه به شرایط پیش روی اقتصادی کشور چه تغییراتی را تجربه خواهد کرد؟‌
 
دراین‌بین نگاهی به وضعیت سال‌های اخیر به‌خصوص بعد از امضای برجام نشان می‌دهد هنوز ظرفیت‌های انتظاری که از همکاری‌های کشورهای جهان با ایران به‌منظور رونق سرمایه‌گذاری‌ها در صنعت فولاد می‌رفت، عملیاتی نشده است. کارشناسان معتقدند هنوز برای نتیجه‌گیری در این مورد زود است و باید گفت فولاد پروسه‌ای بلند‌مدت است و نمی‌توان به‌راحتی از عقب‌نشینی یا پیشرفت آن سخن گفت و این موضوع نیازمند ارزیابی دقیقی از مؤلفه‌های جهانی و داخلی است.
 
آن‌طور که رئیس هیات‌عامل ایمیدرو نیز در این رابطه معتقد است در کشور ما سه شاخص اصلی در صنعت فولاد وجود دارد؛ اولین مشخصه ذخایر 3 میلیارد تنی سنگ‌‌آهن در کشور است که با اکتشافات جدید 50 درصد نیز رشد خواهد کرد. دومین و سومین مشخصه نیز فراوانی گاز و نیروی انسانی در کشور است. وی در مقابل به چالش‌های این صنعت نیز اشاره‌کرده و معتقد است عرضه منابع، خصوصی‌سازی نامناسب، ارزش‌افزوده، عدم توازن در عرضه و تقاضا و کم بودن مصرف سرانه و نیز قیمت تمام‌شده چالش‌های جدی در این صنعت هستند و درعین‌حال باید در بخش قیمت تمام‌شده برای کاهش هزینه و بهره‌وری اقدامات جدی‌تری صورت بگیرد.
 
دراین‌بین، کارشناسان معتقدند با حل چالش‌های موجود در حوزه‌های تولید و ارتقای مصرف فولاد می‌توان به صادرات فولاد در حدود 12 تا 15 میلیون تن در سال در افق 1404 امیدوار بود. این به معنای آن است که میزان صادرات محصولات فولادی در افق سند چشم‌انداز به بیش از 2 برابر رقم فعلی آن می‌رسد؛ اما سؤالی که در این رابطه مطرح می‌شود آن است که آیا ظرفیت‌های لازم برای این میزان صادرات فراهم است؟
 
به عقیده کارشناسان حوزه فولاد در شرایطی که کشورهای دنیا در حال کنترل ظرفیت تولید، ایجاد موازنه در مصرف، تولید و صادرات - واردات و از طرفی به دنبال سیاست‌های محدود‌کننده واردات هستند، این موضوع شرایط را در آینده متفاوت‌تر از حال خواهد کرد. به عقیده آن‌ها تغییر شرایط در سطح دنیا این پالس را به ما می‌دهد که ما نیز باید در نگرش‌هایمان بازنگری کنیم؛ چراکه در زمینه دسترسی به بازارها با محدودیت بیشتری مواجه می‌شویم و در آن زمان باید مکانیزم‌های فروش جدیدی را در نظر بگیریم.
 
در صادرات فولاد چند موضوع اهمیت زیادی دارد؛ نخست هزینه تولید است و دومین مسئله نوع محصول است، یعنی تولید محصولی که قابلیت رقابت در بازارهای خارجی را داشته باشد. نحوه پرداخت، مدت‌زمان تولید و وضعیت حمل نیز سه متغیر مهم دیگر محسوب می‌شوند که در پروسه صادراتی فولاد و محصولات مربوط به آن مؤثر هستند.
 
نگاهی به این متغیرها در کشور ما نشان می‌دهد خوشبختانه دسترسی به مواد اولیه از وضعیت مناسبی برخوردار است و این در حالی است که در قیاس با بسیاری از کشورهای صاحب فولاد از مزیت انرژی نیز برخورداریم این در حالی است که متأسفانه به‌رغم این وضعیت قیمت تمام‌شده فولاد به دو دلیل در کشور ما بالا است؛ نخست آن‌که بازدهی نسبت به مقیاس تولید در کشور ما پایین است و این عامل هزینه‌های کاهنده بالقوه‌ای را که در بازار می‌توان خلق کرد از بین می‌برد و در مقایسه با کشورهایی همچون کره، روسیه و چین که در مقوله صادرات فولاد و محصولات فولادی به بازارهای جهانی جزو کشورهای قدرتمند محسوب می‌شوند قیمت تمام‌شده بالایی داریم.
 
موضوع دیگر آن است که هزینه‌های القایی به تولید به‌خصوص در میان تولیدکنندگان دولتی فولاد در کشور بالا است به‌عنوان‌مثال هزینه‌های نیروی انسانی، هزینه‌هایی همچون تأمین زغال‌سنگ و... همگی بر قیمت‌های تمام‌شده اثرات منفی بالایی بر جای می‌گذارد. موضوع سوم تکنولوژی تولید محصولات تولیدی است. فعالان این صنعت می‌گویند تکنولوژی تولید فولاد در ایران قدیمی است و این موضوع به بحرانی در هزینه‌های تمام‌شده برای این صنعت تبدیل‌شده و این در حالی است که انتظار می‌رود با رفع تحریم‌های غرب علیه ایران و ورود سرمایه‌گذاران خارجی تکنولوژی‌های جدید به صنعت وارد و درنتیجه زمینه‌های کاهش هزینه‌های تحمیلی از این ناحیه نیز فراهم شود.
 
یکی دیگر از پارامترهای مهم مدت‌زمان تولید و حمل محصولات فولادی است. از دیدگاه مشتری، تولید و حمل سریع بسیار حائز اهمیت است و در حال حاضر در بسیاری شرکت‌های تولید‌کننده فولاد در ایران فرآیند تبدیل درخواست سفارش از مشتری تا تولید و حمل بسیار طولانی بوده که موجب از دست دادن بسیاری از مشتریان صادراتی شده است.
 
دلایل طولانی شدن فرآیند تولید را می‌توان به عدم تأمین به‌موقع مواد اولیه، مشکلات فنی در خطوط تولید و وابستگی بعضی از خطوط تولید فولاد کشور برای برطرف کردن مشکلات فنی یا تأمین قطعات و ماشین‌آلات موردنیاز به کشورهای خارجی است که در شرایط تحریم کار کردن با آن‌ها بسیار مشکل است. بسیاری از بوروکراسی‌های سازمانی و دولتی که فرآیندها را کند می‌کنند و همه این موانع موجب تأخیر در فرآیند تولید در مقایسه با رقبای خارجی خواهد شد.
بااین‌حال با بهبود فرآیندهای حمل‌ونقل که بعد از تحریم‌ها رخ‌داده انتظار می‌رود تا حد زیادی این چالش نیز برطرف شود و با استفاده از بیمه‌نامه‌های معتبر بین‌المللی و از طرفی استفاده از زیرساخت‌های جهانی حمل‌ونقل بتوان در کاهش هزینه‌های مزبور نیز اقدامات لازم را به عمل آورد. درگذشته بسیاری از شرکت‌های خارجی علاقه‌مند بودند عملیات حمل از مبدأ تا مقصد بر عهده فروشنده باشد اما با ورود سیستم بین‌المللی حمل‌ونقل به حوزه تجارت خارجی کشورمان و رفع نسبی مشکلات در این بخش این چالش در حال رفع شدن است.
 
درنهایت باید گفت: ظرفیت نصب‌شده فولاد کشور در حال حاضر حدود 20 میلیون تن است و با تولید جهانی فولاد که بیش از یک و نیم میلیارد تن است، ایران سهم یک‌درصدی دنیا را دارد. چین با 790 میلیون تن در رتبه اول قرار دارد و کشورهای آمریکا، ژاپن و اتحادیه اروپا نیز در کنار چین بالاترین رشد تولید را در سال 2013 نسبت به سال قبل از آن تجربه کرده‌اند.
 
بر این اساس باید پروسه تولید فولاد در کشور را سودآور کرد و در بازاریابی برای این محصول با دقت عمل کرد؛ چراکه در غیر این صورت روند تولید کارخانه‌های ایرانی دیر یا زود متوقف خواهد شد. کارشناسان راهکارهای برون‌رفت از رکود صنعت فولاد را شامل افزایش صادرات، فعال کردن پروژه‌های عمرانی، کاهش نرخ سود بانکی، حمایت از تولید داخل، نیاز به راهبرد مناسب داخلی و مدیریت قوی برای جلوگیری از تشدید رکود و همچنین جلوگیری از واردات می‌دانند.

منبع:
http://steelpedia.ir