جمهوری اسلامی ایران در سال گذشته با تولید 16 میلیون و 700 هزار تن فولاد خام، سهم یک درصدی از تولید جهانی داشته است. همچنین پیش‌بینی می‌شود تولید فولاد ایران در سال جاری به بیش از 18 میلیون تن برسد. علاوه بر این در سال جاری، با رشد میزان صادرات محصولات فولادی و کاهش میزان واردات، برای نخستین بار میزان صادرات بیشتر از واردات شده و تراز تجاری فولاد کشور مثبت شده است.

طبق آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران، در 9 ماه ابتدایی سال جاری میزان صادرات محصولات فولادی (بدون احتساب سنگ‌آهن خام) در حدود 4٫6 میلیون تن به قیمت 2٫2 میلیارد دلار بوده و میزان واردات این محصولات نیز در حدود 3٫3 میلیون تن به قیمت 2٫1 میلیارد دلار بوده است. به‌این‌ترتیب برای اولین بار در تجارت خارجی کشور شاهد مثبت شدن تراز تجاری محصولات فولادی کشور هستیم.

بااین‌حال، بررسی جزئی‌تر آمارهای گمرک نشان می‌دهد افزایش صادرات بخش فولاد کشور بیشتر در محصولات باارزش افزوده کمتر صورت گرفته و محصولات ساخته‌شده نهایی، سهم کمی از این صادرات را به خود اختصاص داده‌اند. در مقابل درزمینهٔ واردات، باوجود کاهش چشمگیر واردات ورقه‌های فولادی، میزان واردات محصولات ساخته‌شده نهایی با افزایش همراه بوده است. در جدول زیر میزان صادرات و واردات محصولات فولادی در 9 ماه ابتدایی سال جاری نشان داده‌شده است.



چنانچه از جداول بالا مشخص است، میزان کل صادرات بخش فولاد کشور با احتساب سنگ‌آهن، ازنظر وزنی 44 درصد افزایش‌یافته و به 18٫25 میلیون تن رسیده است درحالی‌که ازنظر قیمتی تنها 10 درصد رشد داشته و به 2٫7 میلیارد دلار رسیده است

عمده افزایش صادرات بخش فولاد در سال جاری مربوط به صادرات اشکال ابتدایی (مانند شمش و پودر) فولاد خام و آلیاژهای آن است که در بین محصولات فولادی کمترین فرآوری و ارزش‌افزوده را دارد. درواقع آمارهای مربوط به افزایش چشمگیر صادرات فولاد تنها مربوط به صادرات فولاد خام است و درزمینهٔ صادرات محصولات ابتدایی و محصولات ساخته‌شده نهایی که ارزش‌افزوده بیشتری دارند، افزایش چندانی حاصل نشده است.

در مقابل میزان کل واردات بخش فولاد ازنظر وزنی 8 درصد کاهش‌یافته و ازنظر قیمتی با 16 درصد کاهش همراه بوده است. بااین‌حال، واردات مربوط به محصولات باارزش افزوده کمتر، کاهش‌یافته و میزان واردات محصولات ساخته‌شده فولادی که ارزش‌افزوده بیشتری دارد، در سال جاری 28 درصد افزایش‌یافته است.

افزایش تولید و صادرات فولاد می‌تواند مزایای زیادی ازجمله اشتغال، رشد اقتصادی و ارزآوری برای کشور به همراه داشته باشد؛ اما درصورتی‌که این افزایش صادرات در محصولات خام و با فرآوری کمتر متوقف شود و در مقابل بر میزان واردات محصولات ساخته‌شده نهایی به کشور افزوده گردد، اهداف فوق آن‌طور که شایسته است محقق نمی‌شود و فرصت اشتغال‌زایی و ایجاد ارزش‌افزوده به دیگر کشورها سپرده می‌شود.

بر اساس طرح جامع فولاد تا سال 1404 باید ظرفیت تولید محصولات فولادی از حدود 18 میلیون تن فعلی به 55 میلیون تن برسد که با تحقق این هدف، جایگاه جمهوری اسلامی ایران بین فولادسازان جهان از رتبه چهاردهم کنونی به هفتم ارتقا می‌یابد. درحالی‌که حاضر کشورهای چین (با تولید بیش از 50 درصد کل فولاد دنیا)، ژاپن، آمریکا، کره جنوبی، روسیه و هند در رتبه‌های اول تا ششم تولید فولاد جهان قرار دارند.

همچنین برآورد شده است برای تحقق اهداف صادراتی طرح جامع فولاد، میزان صادرات فولاد ایران در سال 1404 باید به 15 میلیون تن برسد. در این زمینه مهم‌ترین دغدغه ایجاد توازن در زنجیره تولید فولاد است، به‌طوری‌که تنها بر میزان خام فروشی محصولات فولادی اضافه نگردد و بخش قابل‌توجهی از صادرات این بخش به محصولات ساخته‌شده نهایی اختصاص یابد.

در حال حاضر یکی از طرح‌هایی که توسط ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی برای وزارت صنعت، معدن و تجارت تکلیف شده، تکمیل زنجیره تولید صنعتی است. لذا درزمینهٔ تولید محصولات فولادی لازم است از ظرفیت معادن و تولید بالای محصولات ابتدایی (ورقه، میله و مفتول) فولادی در کشور به‌گونه‌ای استفاده شود که بخش زیادی از آن‌ها به تولید محصولات ساخته‌شده نهایی منجر شود تا علاوه بر دستیابی به اهداف تعیین‌شده در افق چشم‌انداز، ارزش‌افزوده و اشتغال بیشتری نصیب کشور گردد.

منبع:
http://steelpedia.ir